Ilgın Tarihi Notları Paşa Hondi Hatun
Ilgın, şehir merkezi ve bazı köyleri bu köylerden Eldeş Köyü, Anadolu Selçuklu hakimiyeti, Beylikler döneminde Karamanoğulları Beyliği idaresinde kendileri ile yakın akraba olan Turgutoğulları Beyliğinin tasarrufunda bir yerleşim yeriydi.
Turgutoğulları hanedanı erkekleriyle kadınları ile çok hayırsever bir aile idi. Tarihi vesikalardan ve arşiv belgelerinden öğrendiğimize göre Ilgın Eldeş köyünün ismi o döneme ait vakfiyelerde "İldeş" olarak yazılmıştır.
Üstad, merhum İbrahim Hakkı Konyalı'ın Konya kitabında naklettiğine göre; Selçukîler, Karaman oğulları ve Osman oğulları zamanında Konya’da bir çok Dârü’l-huffâz var idi. Kur'anı-ı Kerim öğrenme, okuma, ezberleme Hafız yetiştirme ve İslâmî ilimleri öğreten mektepleri okulları olan bu irfan müesseselerinin içinde mimarî kıymeti olanları da pek çok idi. Arşiv vesikalarında ve tarihî kaynaklardaki bu İslami vakıf müesseselerinin çoğu Karaman oğulları zamanında yapılmıştır.
Konya Merkezdeki bu Dârü’l-huffâz'lardan biri de Ilgın Eldeş Köyü'nün vakfedildiği Turgutoğlu Pir Hüseyin Bey ailesinden Ömer Bey'in kızı olan Paşa Hondi Hatun Dar-ül-huffazı idi.
Bu dâr-ül-huffazın ve yaptıranın ismi Sultan Fâtih ve II. Bayezid Han'ın Konya vakıf defterinde (Vakf-ı dâr-ül-huffaz-ı paşa Hondi bint-i Ömer bey) şeklinde geçer. Turgut oğullarından Ömer bey'in kızı, Dâr-ül-huffazı için Ilgın'a bağlı îldeş (Eldeş) köyünü gelir olarak vakfettiği kaydedilmiştir.
Dârü’l-huffâz “dâr” ve “huffâz” kelimelerinden meydana gelen ve Kur’an’ın öğretildiği ve ezberletildiği Hafızlık eğitim kurumlarına verilen isimdir. Dârü’l-Huffâzlar Klasik Osmanlı Eğitim Kurumları’ndan bir tanesidir. Bu eğitim kurumlarında öğrencilere Kur’an-ı Kerim ile birlikte tecvit öğretilirdi. Bununla birlikte Kur’an-ı Kerim’in tümü ezberletilirdi. Dârü’l-Huffâzların işleyişi diğer eğitim kurumlarında olduğu gibi belli kurallara göreydi. Mektebi bitirmiş 9 ile 11 yaş arasındaki öğrenciler buraya alınırlardı. Bu eğitim kurumundan mezun olanlar daha üst seviyede olan “dârü’l-kurrâ” lara devam edebilirlerdi. Bu eğitim kurumlarının yapılması ve işleyişi için devlet para harcamazdı. Bu kurumları hayırsever vatandaşlar kendi imkanlarıyla yaptırırlardı. Öğrencilerin ve kurumun ihtiyaçları da bu hayırsever vatandaşların buraya bağışladıkları gayr-i menkullerden elde dilen gelirlerle karşılanırdı. Öğrencilerin yeme, içme, barınma, harçlık gibi ihtiyaçları böylelikle karşılanmış olurdu. Ayrıca bina tamiri ile çalışanların ücretleri de bu şekilde karşılanırdı. Dârü’l-Huffâzlarda şeyhülhuffâz, muid, öğrenci, mütevelli, nazır, cabi, ferraş, katip, noktacı ve cüzhanlar bulunmaktaydı. Bu görevliler dârü’l-huffazın işleyişini sağlıyordu. Bu dârü’l-huffazlar bünyesinde mektep, cami, hamam gibi unsurları da bulunduruyordu.
Hususi tasarrufundan olduğunu anladığımız Ilgın, Eldeş (İldeş) Köyünü böyle bir hayır müessesine vakfeden Turgutoğlu, Paşa Hondi Hatun hayırsever annemizden Allah C.C. ebeden razı olsun. Makam-ı ali, mekanı cennet olsun.
Cenâb-ı Mevlâ birlik ve beraberliğimizi daim eylesin.
Klasik Osmanlı Eğitim Kurumlarından Konya Darül'l-Huffazları.
Konya, Ilgın, Turgutoğlu Pir Hüseyin Bey Ulu (Çukur) Camii. Osmanlı Kent Meydanından Umumi Görünümü. Nisan 2026.
Beytullah YILDIRIM / Ilgın Araştırmaları© 
ilginarastirmalari@gmail.com 
